„Jestem zaradny – umiem pomóc sobie i innym”.

 Program Przedszkola 189 w Warszawie

„Kształtujmy ludzi zamiast fabrykować uczniów”
C. Freinet

Czym jest zaradność życiowa, bycie zaradnym?

Według definicji ze słowników Języka Polskiego zaradność to „umiejętność radzenia sobie w życiu, przedsiębiorczość, obrotność”, a bycie zaradnym to „umiejącym radzić sobie w życiu, znajdującym na wszystko radę, obrotnym, sprytnym”.
Dla potrzeb naszego programu przyjmiemy, iż zaradność to kompetencja, która na poziomie wiedzy, umiejętności i postaw sprzyja konstruktywnym i skutecznym sposobom realizowania celów oraz optymalnego funkcjonowania we współczesnym świecie bez naruszania granic cudzej godności oraz obowiązujących norm społecznych.
Zaradność (jako wartość potencjalna) jest wrodzona, rozwija się jednak poprzez doświadczanie, zmaganie się z trudnościami i wyzwaniami w sposób niezamierzony oraz zamierzony (wychowanie w rodzinie, instytucjach, samorealizacja, praca nad sobą).
Podstawowymi składnikami zaradności są: zdobyte doświadczenia, niezbędna wiedza, praktyczne umiejętności, odpowiednia postawa, konstruktywne przekonania, poczucie sprawstwa i elastyczność działania. Niezbędne są też: etyczne postępowanie, aktywność, poczucie własnej wartości i optymizm.
Sztuka dobrego radzenia sobie w życiu łączy się bezpośrednio z podstawowymi wymiarami ludzkiego funkcjonowania. Wyodrębnić można więc zaradność: intelektualną, emocjonalno-społeczną, operacyjną (zadaniową) i fizyczną.
Ludzie zaradni wyróżniają się zbiorem specyficznych cech, umiejętności, zdolności i postaw pozwalających im na odnoszenie w życiu sukcesów. Są to:
• Poczucie własnej wartości i akceptowanie siebie
• Wyciąganie pozytywnych lekcji z niepowodzeń i nie rezygnowanie z działań
• Wysokie kompetencje społeczne
• Traktowanie problemu jako wyzwania natury poznawczej
• Humor pozwalający zdystansować się do ewentualnych niepowodzeń
• Optymizm
Zaradność życiowa często utożsamiana jest z samodzielnością. Część psychologów uznaje, iż samodzielność jest pojęciem nadrzędnym, część twierdzi coś przeciwnego.
W naszym programie oba te pojęcia będziemy traktować jako równoważne i uzupełniające się. Literatura przedmiotu wskazuje na to, iż pojęcie samodzielności ma bogatą treść i szeroki zakres. Jest różnie definiowane i interpretowane. Powszechnie uznaje się jednak, że człowiek samodzielny wyróżnia się wolnością i odpowiedzialnością za podejmowane decyzje oraz łatwością stawiania sobie nowych zadań. Jego działalność wynika z potrzeb i zainteresowań podtrzymujących samodzielne działania. Stefan Szuman działania samodzielne określa jako:
• Podejmowane z własnej inicjatywy
• Zmierzające do określonego celu
• Służące realizacji własnych poczynań, a nie uzyskania czyjejś aprobaty
Wincenty Okoń wyróżnia samodzielność myślenia i działania. Samodzielność myślenia polega na rozwiązywaniu problemów twórczych, a działania planowaniu pracy, wykonywaniu i sprawdzaniu wykonania.
Samodzielność dziecka w wieku przedszkolnym ma charakter czynności i przejawia się w trzech aspektach:
• Samodzielności praktycznej związanej z radzeniem sobie z samoobsługą oraz pracą na rzecz innych
• Samodzielności umysłowej polegającej na podejmowaniu decyzji i rozwiązywaniu problemów w zabawie i w pracy
• Samodzielności społecznej opartej na umiejętności porozumiewania się, współpracy, współdziałania, współdecydowania i odpowiedzialności za podejmowane decyzje społeczne.
Aby zachęcić dziecko do samodzielności należy:
• Pozwalać na dokonywanie wyborów
• Okazywać szacunek dla dziecięcych zmagań
• Nie zadawać zbyt wielu pytań
• Nie spieszyć się z dawaniem odpowiedzi
• Zachęcać do korzystania z cudzych doświadczeń
• Nie odbierać nadziei
Rozwijanie i kształtowanie samodzielności dzieci należy rozpatrywać jako proces przebiegający określonymi etapami związanymi z biologiczno- psychiczno-społecznym dojrzewaniem jednostki
Czynniki warunkujące rozwijanie samodzielności można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. J. Kujawiński do czynników wewnętrznych zalicza:
• Ogólny poziom rozwoju psychicznego jednostki
• Poziom intelektualny (zdolności poznawcze)
• Poziom rozwoju fizyczno – zdrowotnego
• Poziom emocjonalno – motywacyjny (zwłaszcza odporność na sytuacje trudne)
Czynniki zewnętrzne to przede wszystkim postawy rodzicielskie, wpływ środowiska społecznego oraz wychowanie i nauczanie zinstytucjonalizowane.
Chcąc przygotować dziecko do samodzielności w myśleniu i działaniu należy ukształtować w nim odpowiednią motywację, ściśle związaną z jego zainteresowaniami i potrzebami. Dlatego też najważniejszym zadaniem nauczyciela jest pobudzanie, podtrzymywanie i wspieranie tych zainteresowań.
Priorytetem w pracy naszego przedszkola jest przygotowanie dzieci do wykorzystywania własnego potencjału rozwojowego, radzenia sobie w życiu, aby z naszych przedszkolaków wyrośli samodzielni uczniowie, a później zaradni dorośli. Tymi właśnie aspektami dziecięcej aktywności postanowiliśmy zająć się realizując w naszym przedszkolu program „Jestem zaradny – umiem pomóc sobie i innym”.

Cele programu

Program jest zgodny z obowiązującą podstawą programową, programem wychowawczym, misją i wizją przedszkola oraz oczekiwaniami rodziców i nauczycieli.
Jego głównym celem jest stworzenie odpowiednich warunków sprzyjających rozwojowi samodzielności i zaradności dzieci.

Sposoby realizacji programu

1. Samodzielność będziemy rozwijać poprzez:
- wspieranie dzieci w doskonaleniu czynności samoobsługowych i porządkowych, konsekwentnie stosowane zarówno w przedszkolu jak i w domu;
- organizowanie spotkań adaptacyjnych dla przyszłych przedszkolaków oraz ich rodziców, przekazywanie materiałów promujących usamodzielnianie dzieci w domu;
- stopniowe wprowadzanie we wszystkich grupach wiekowych „szwedzkiego stołu”: samodzielne nakładanie porcji, możliwość wyboru posiłków, wdrażanie do estetycznego podawania posiłku, dekorowania stołów, sprzątania po sobie,
uświadomienie dzieciom zasad zdrowego odżywiania (współdziałanie z rodzicami, zaproszenie dietetyka);
- regularne prowadzenie dyżurów;
- okazjonalne wykonywanie przez dzieci sałatek lub innych potraw z gotowych składników;
2. Rozwijanie indywidualnych zainteresowań i talentów dzieci wesprzemy poprzez:
- zorganizowanie różnorodnych kącików zainteresowań i umożliwienie dzieciom korzystania ze zgromadzonych tam pomocy i materiałów w każdej wolnej chwili;
- zorganizowanie pracowni plastycznej;
- częste wykorzystywanie w pracy z dziećmi metody projektów, wspólne planowanie organizacji, tematyki i przebiegu zajęć;
- samodzielne prowadzenie obserwacji, eksperymentów, hodowli itp., oraz notowanie swoich spostrzeżeń w dzienniczkach obserwacji;
- rozwijanie twórczego myślenia poprzez różne formy działalności (tworzenie książeczek, inscenizacji, konkursów, teleturniejów, improwizacji ruchowych itp.).;
- organizowanie spacerów i wycieczek umożliwiających rozwijanie percepcji wzrokowej i słuchowej n. p.: do Centrum Sztuki Współczesnej;
- zachęcanie dzieci do autoprezentacji podczas różnych okazji, n. p.: bycie ekspertem podczas projektu, dzielenie się swoją pasją z innymi i przekazywanie im swojej wiedzy, pokaz umiejętności;
-zapoznawanie dzieci z nowymi technologiami i technikami, komputeryzacja przedszkola;
- umożliwienie dzieciom swobodnych zabaw z różnego rodzaju przyborami, zachęcanie do ćwiczenia różnych umiejętności i sprawności, systematyczne wzbogacanie kącika gimnastycznego;
- umożliwienie zabaw, ćwiczeń i pobytu na świeżym powietrzu bez względu na porę roku
3. Wyrabianie postawy pracy i pomagania sobie nawzajem będziemy rozwijać poprzez:
- zachęcanie do aktywnego uczestnictwa we wszelkich działaniach podejmowanych podczas codziennych zajęć;
- tworzenie okazjonalnych „zespołów wsparcia” podczas zajęć zespołowych, grupowych, i t. p;
- zachęcenie do podejmowania różnorodnych prac podczas dyżurów;
- indywidualną pomoc: starsi – młodszym, dzieci stojące na wyższym poziomie – mniej sprawnym / zdolnym kolegom;
- wdrażanie do samodzielnego, indywidualnego przygotowywanie przyborów do zajęć i sprzątania po sobie po skończonej pracy;
- organizowanie przedszkolnych spartakiad, olimpiad sportowych i t. p;
- wykorzystywanie potencjału rodziców w prowadzeniu różnorodnych zajęć;
4. Poczucie własnej wartości wesprzemy poprzez:
- umożliwienie dzieciom uczestnictwa w grach stolikowych z zasadami, grach ruchowych z elementem rywalizacji i t. p.(wyścigi, olimpiady);
- umożliwienie dzieciom treningu „bycia w centrum” (zabawy pantomimiczne i teatralne);
-powierzanie odpowiedzialnych ról dzieciom wycofanym, biernym, nieśmiałym czy niechętnym;
- umożliwienie dzieciom uczestnictwa w warsztatach teatralnych wspierających dzieci nieśmiałe, bierne, wycofane;
- organizowanie sytuacji sprzyjających nabywaniu przez dzieci umiejętności komunikacyjnych (wypowiadanie się, argumentowanie, dyskutowanie);
- kształtowanie umiejętności rozpoznawania, nazywania i radzenia sobie z uczuciami swoimi i innych w społecznie akceptowany sposób;
- wspólne ustalanie zasad, konsekwentne ich przestrzeganie oraz pozwolenie dzieciom ponoszenia konsekwencji własnych działań i zachowań – Kodeks Przedszkolaka;
- przygotowanie dzieci do samodzielnego rozwiązywania konfliktów, przezwyciężanie trudności;
- prowadzenie zajęć z wykorzystaniem elementów metod rozwijających (K. Orffa,
R. Labana, W. Sherborne, Klanzy)


Metody, formy realizacji projektu.

Aby osiągnąć założone w projekcie cele będziemy stosować różnorodne metody pracy:
- podające (informujące, oparte na słowie) – opowiadanie, wyjaśnianie, opis, itp.
- problemowe (oparte na samodzielnym dochodzeniu do wiedzy) – dyskusja, burza mózgów, metoda sytuacyjna, gry dydaktyczne, itp.
- eksponujące (oparte na obserwacji) – inscenizacje, dramy, impresje ruchowe i muzyczne, eksponowanie prac dzieci.
- praktyczne (oparte na działaniu).

Metody te będą wspierane przez odpowiednio dobrane formy pracy inicjujące aktywność dzieci:

- indywidualną,
- zespołową,
- zbiorową,
w różnych proporcjach w zależności od potrzeb.


Warunki niezbędne do realizacji programu.


Podczas realizacji programu konieczne jest zaangażowanie całej kadry pedagogicznej, personelu pomocniczego oraz rodziców i opiekunów dzieci. Niezbędne jest też stworzenie otoczenia warunkującego kształtowanie u dzieci samodzielności i zaradności życiowej (zarówno materialnego jak i niematerialnego).
Przewidujemy również szkolenia dla personelu oraz rodziców.

Ewaluacja programu

Ewaluacja przeprowadzona będzie po rocznej pracy z programem.
 

Czynniki wpływające na rozwój samodzielności i zaradności życiowej.


„Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci”.